Στην πρώτη θητεία του Μιχαήλ Μαρμαρινού στην «Πειραιώς 260», η συσσώρευση πολλών και μικρών θεαμάτων κατάφερε τελικά να επισκιάσει τα μεγάλα και σημαντικά έργα, να προκαλέσει μία διάσπαση της προσοχής και ίσως να «θολώσει» εκείνα που πραγματικά άξιζε να αποτελέσουν το καλλιτεχνικό στίγμα αυτού του φεστιβάλ.

Ο Μαρμαρινός πέρασε από την Ελευσίνα στην «Πειραιώς» με πλούσια εμπειρία, γνώση και αδιαμφισβήτητη καλλιτεχνική ευαισθησία. Με εμφανή σεβασμό στην παρακαταθήκη του Γιώργου Λούκου, κατέθεσε τη δική του ολιστική αντίληψη για την τέχνη του θεάτρου. Η πρόθεση ήταν σαφής και έντιμη.
Συνειδητά ανέδειξε την αλληλεπίδραση των παραστατικών τεχνών και τον «καθολικό» χαρακτήρα τους. Θέλησε να αποδείξει ότι οι επιμειξίες, οι γονιμοποιήσεις και οι ανασυνθέσεις μπορούν να γεννήσουν γοητευτικές ισορροπίες ανάμεσα στην παράδοση και την πρωτοπορία. Διεύρυνε τις φεστιβαλικές επιλογές προς τη σύγχρονη μουσική, το κινηματογραφημένο θέατρο και τον χορό ως τελετουργία ενσωματωμένη στο θεατρικό γεγονός.
Δεν επρόκειτο, βέβαια, για κάποια πρωτοφανή ανακάλυψη. Η αλληλεπίδραση των τεχνών αποτελεί εδώ και δεκαετίες κοινή γλώσσα των ευρωπαϊκών φεστιβάλ και ιδρυτική σχεδόν συνθήκη της ίδιας της «Πειραιώς». Αναζητήσεις στο πεδίο του μεταδραματικού θεάτρου, του θεάτρου-ντοκουμέντου και των lecture performances φιλοξενήθηκαν στους ανακαινισμένους βιομηχανικούς χώρους. Η αρχιτεκτονική των κτιρίων είχε εξαρχής προδιαγράψει την εναρμόνιση του ελληνικού φεστιβάλ με την ευρωπαϊκή πρωτοπορία. Οι χώροι αυτοί, με τη μνήμη, την τραχύτητα και την υλικότητά τους, δεν είναι ουδέτερα πεδία. Απαιτούν από τα έργα να αναμετρηθούν μαζί τους, όχι απλώς να εγκατασταθούν σε αυτά.
Aλλωστε, από την «Πειραιώς 260» αρχίζουν όλα. Δεν είναι θερινό παράρτημα ούτε προέκταση της χειμερινής σεζόν. Είναι η εκκίνησή της. Eνα πολύμορφο, πολυδιάστατο και πολυθεματικό πείραμα που έγινε θεσμός και απέκτησε σχεδόν καλτ χαρακτήρα. Oπως κάθε πείραμα, ενέχει σοβαρούς κινδύνους ως προς τα έργα και τα είδη που επιλέγει, τις σκηνικές μορφές που προκρίνει και κυρίως την πρόσληψή τους από ένα κοινό κατά βάση θεατρικό. Το πείραμα δικαιούται να αποτύχει. Δεν δικαιούται όμως να γίνεται άλλοθι της απουσίας κριτηρίου.
Με τη συμπλήρωση της πρώτης εικοσαετίας της «Πειραιώς», οι παραστατικές τέχνες λειτούργησαν συνδυαστικά, με έμφαση στο ελληνικό και το διεθνές θέατρο, στη ζωντανή μουσική και στις συμμετοχικές δράσεις. Το θέατρο, ο χορός και η περφόρμανς συναντήθηκαν με τη βίντεο αρτ, τον κινηματογράφο και τη σκηνογραφία. Ωστόσο, η συνύπαρξη δεν είναι πάντοτε συνομιλία. Και η πολυφωνία δεν μπορεί να είναι η εύκολη απάντηση στο ερώτημα: γιατί να επιλεγεί η συγκεκριμένη παράσταση;
Πολλές οι αξιοσημείωτες στιγμές. Οι «Φωνές του Αραβικού Κόσμου» και οι «Φωνές του Ιράν» έδωσαν χώρο σε καλλιτέχνες που δύσκολα ακούγονται στη Δύση και, για πολιτικούς λόγους, συχνά αποσιωπώνται ή λογοκρίνονται. Στο φετινό αφιέρωμα, δημιουργοί όπως ο Λιβανέζος Ραμπί Μρουέ ανέδειξαν την πολιτική ευθύνη ως συλλογικό τραύμα. Καινούργια ήταν και η ιδέα της Gen 260, ενός «φεστιβάλ μέσα στο φεστιβάλ», όπου ξεχώρισε το «Τούνελ» του Πάνου Ηλιόπουλου και η μικρή κλίμακα λειτούργησε ως εστίαση και όχι ως διάχυση. Θετική η αποτίμηση της σκηνικής εγκατάστασης των Μίχαελ Ζίμον και Χάινερ Γκαίμπελς στο «Σλήμαν ΙΙΙ», μια διαρκής διαδικασία ανασκαφής, ερμηνείας και αναδιατύπωσης του ιστορικού βιώματος. Η Στεφανία Γουλιώτη κατέθεσε μία ενδιαφέρουσα σκηνική μελέτη με «Το φονικό της Ιζαμπέλας Μόλναρ». Το ντοκιμαντέρ «Πρόγονοι» της Εύας Στεφανή, μία κιβωτός θραυσμάτων, συναρμολογημένη από ημιτελείς ιστορίες που κινηματογραφήθηκαν σε διάστημα τριάντα ετών. Στο «Medea’s Children» του Μίλο Ράου, το θέατρο της πραγματικότητας συναντήθηκε με την αρχαία τραγωδία και η συμμετοχή ανήλικων ερμηνευτών σε μια παράσταση ακραίας σκηνικής βίας αν και προβλημάτισε, αναδείχθηκε σε μία από τις πιο ενδιαφέρουσες παραστάσεις του φεστιβάλ.
Στον αντίποδα, το χαοτικό «Seppuku» της Ανχελίκα Λίντελ απογοήτευσε. Εξίσου απογοητευτικές και οι παραστάσεις «GRAUTS» του Γιάννη Μαυριτσάκη και «Η Ζ΄ Επιστολή ή ο απογοητευμένος Πλάτωνας» του Αλέξανδρου Μιστριώτη.
Την απογοήτευση αντέστρεψε ο Ιάπωνας σκηνοθέτης Κουρό Τανίνο, ο οποίος ήρθε για πρώτη φορά στην Ελλάδα με το «Sleeping Fires», μια ιδιαίτερη αισθητηριακή εμπειρία όπου τα άτομα με οπτική αναπηρία προσλαμβάνουν τον κόσμο μέσα από τον ήχο, τον ρυθμό, την όσφρηση και την αφή. Μια παράσταση που δεν διακήρυξε απλώς τη διαφορετικότητα της εμπειρίας, αλλά προσπάθησε να την κάνει σκηνική συνθήκη, ήταν και το γαστρονομικό ταξίδι του Τζάχα Κου «Haribo Kimchi», ενώ το «A Trial» της Κριστιάν Ζαταΐ πρόσφερε επίσης μία νέα οπτική στον ιψενικό «Εχθρό του λαού».
Δεν μπορούμε πια να διανοηθούμε θερινή σεζόν χωρίς την «Πειραιώς 260». Αυτό είναι μια κατάκτηση του θεσμού αλλά όχι και αυτόματο εύσημο για κάθε καλλιτεχνική διεύθυνση. Ο Μαρμαρινός, αν και διακρίνεται από έναν μαξιμαλισμό, εμπνέει εμπιστοσύνη και προδιαγράφει μια σταθερή συνέχεια για ένα χώρο που αποτελεί πλέον ορόσημο. Βέβαια μια διεύθυνση δεν κρίνεται από το εύρος των προθέσεών της αλλά από την αυστηρότητα με την οποία τις μετατρέπει σε πρόγραμμα, και η πληθώρα των δράσεων έδωσε φέτος στην «Πειραιώς» κίνηση, αλλά της στέρησε την πυκνότητα. Το ερώτημα δεν είναι αν η «Πειραιώς» θα εξακολουθήσει να υπηρετεί την καλλιτεχνική διάδραση. Αυτό έχει ήδη κριθεί. Το ερώτημα είναι αν ο εκάστοτε διευθυντής θα μετατρέψει αυτή τη διάδραση από γενική διακήρυξη σε αυστηρή επιλογή, με πυρήνα, ιεράρχηση και καθαρό στίγμα.
Πρώτη δημοσίευση: Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ (26/8/2026)









